Bugün kaç Merdeşeli var? Göç olmasaydı köyde kaç kişi yaşardı?

Kısa cevap: yaklaşık 2.600 kişi

Eldeki ilk karşılaştırılabilir köy sayımında Bayramözü'nün nüfusu 1965'te 861 kişiydi. O yıl köy, Türkiye nüfusunun milyonda 27,43'ünü oluşturuyordu. Bu başlangıç payını 2025'e kadar koruduğumuzda 2.361 kişi buluyoruz.

Türkiye dışında yaşayan 7,5 milyonu aşkın vatandaşın bugünkü Türkiye nüfusuna oranını aynı modele eklediğimizde merkez senaryo 2.567, yuvarlanmış ifadeyle yaklaşık 2.600 Merdeşeli veriyor. Bu insanlar bugün köyde, Türkiye'nin farklı şehirlerinde ve farklı ülkelerde yaşıyor olabilir. “Göç olmasaydı” karşı-olgusalında ise bu tahmini toplamın tamamı köyde yaşıyor kabul edilir. Köyün yurtdışı göçü ülke ortalamasından yüksekse makul üst senaryolar 2.700–3.000 kişi düzeyine çıkıyor.

Bu, bugün hayatta olan Bayramözü kökenlilerin isim isim sayımı değildir. Bugün köyde ve köy dışında toplam kaç Merdeşeli olabilir; göç olmasaydı bu nüfusun ne kadarı köyde yaşıyor olabilirdi? sorusuna verilmiş açık varsayımlı bir demografik tahmindir.

1838 kaydındaki başlangıç nüfusu

1830'lar Osmanlı nüfus defterleri askerlik ve vergi amaçlarıyla erkekleri kaydeder; erkek çocuklar da bu kayıtlarda yer alır. Merdeşe bölümündeki 114 erkek kaydından toplam nüfusa geçmek için en sade varsayım, erkek ve kadın nüfusunun birbirine yakın olmasıdır:

114 kayıtlı erkek × 2,0 = yaklaşık 228 kişi

Böylece Merdeşe'nin 1838'deki toplam nüfusu için yaklaşık 228 kişilik bir başlangıç değeri elde ediyoruz. Bu sayı kesin değildir; yalnız defterde görünmeyen kadınları hesaba katmak için kullanılan dengeli bir tahmindir.

Defterdeki yaşlar ne söylüyor?

114 erkek kaydının 112'sinde yaş okunabiliyor; 2 kaydın yaşı yok, okunan yaşların 10'u (?) işaretli. Yaşları doğrudan 1838 okuma çizelgesinden yeniden hesapladığımızda:

Erkek yaş grubu	Kayıt	Yaşı okunanlar içindeki pay
0–14	40	%35,7
15–49	61	%54,5
50+	11	%9,8
Toplam	112	%100

En küçük okunan yaş 1, en büyük yaş 80; ortalama 24,7, ortanca 20. Yaşı okunan erkeklerin 54'ü, yani %48,2'si 20 yaşın altındadır.

Bu tablo, kayıtlarda erkek çocukların, yetişkinlerin ve yaşlıların birlikte yer aldığını gösterir. Toplam nüfus yaklaşımında kadınlar yaklaşık eşit nüfus varsayımıyla eklenmiştir.

Yaşlar kesin doğum kaydı değildir. Örneğin 45 yaş 14 kez geçer; bu, yetişkin yaşlarında yuvarlama olduğunu düşündürür. Şüpheli yaşlardan birini alternatif okumayla değerlendirmek ortalamayı yalnız 24,7'den 24,9'a çıkarır; ortanca 20 kalır ve ana nüfus tahmini değişmez.

Yaşların kaynağı: BOA NFS.d 3536, Karye-i Merdeşe, yazma s.377–384, 114/114 kayıtlık yerel okuma çizelgesi. Kayıt kartları Merdeşe 1838 — Defter Hâneleri sayfasında görülebilir. Adı hâlâ okunamayan 6 kayıt ve şüpheli alanlar yerel araştırma çizelgesinde korunmaktadır.

Nüfus artarken bile göç kaybı başlamış olabilir

Vikipedi'deki Bayramözü nüfus serisi köy nüfusunu 1965'te 861, 1970'te 883, 1975'te 901 kişi gösterir. İlk bakışta köy büyümüş görünür. Fakat aynı on yılda Türkiye nüfusu 31.391.421'den 40.347.719'a, yani %28,5 büyürken Bayramözü yalnız %4,6 büyümüştür.

Başka bir ifadeyle köyün Türkiye içindeki payı 1965'te milyonda 27,43 iken 1975'te milyonda 22,33'e düşmüştür. Köy nüfusu henüz mutlak olarak azalmadan önce göreli payının %18,6'sını kaybetmiştir. Bu nedenle yalnız 1975'te başlayan açık düşüşü durdurmak, daha önceki sessiz göç kaybını görmezden gelir.

Türkiye'de kırdan kente göç 1950'lerde hızlandı. Yurtdışına düzenli işçi göçünün önemli eşiği ise 1961 Türkiye–Almanya İşgücü Anlaşmasıdır. Bayramözü'ne özgü yıllık göç kayıtları bulunmadığı için her nüfus farkını kesin olarak göç saymıyoruz; fakat modelin başlangıcını eldeki ilk gerçek sayım olan 1965 yılına çekiyoruz.

Yeni model: 1965'teki köy/Türkiye payını korumak

1965'te Bayramözü Türkiye nüfusunun milyonda 27,43'ünü oluşturuyordu. “Göç olmasaydı” çizgisinde bu başlangıç oranını her sayım yılında koruyoruz:

1965 payı = 861 / 31.391.421 = milyonda 27,43
2025 Türkiye nüfusu = 86.092.168
2025 Türkiye içi karşılık = 86.092.168 × 27,43 / 1.000.000 = 2.361 kişi

Bu yöntem 1970 ve 1975'te oluşan büyüme açığını silmez. Örneğin başlangıç payı korunsaydı köy 1975'te 1.107 kişiye ulaşacaktı; gerçek sayı 901'dir. Aradaki 206 kişilik erken açık, sonraki yıllarda tahmin çizgisinin içinde taşınır.

Yıl	Gerçek köy nüfusu	1965 payı korunsaydı	Birikimli fark
1965	861	861	0
1970	883	977	94
1975	901	1.107	206
1980	750	1.227	477
1985	724	1.390	666
1990	556	1.549	993
2000	341	1.860	1.519
2010	254	2.022	1.768
2015	230	2.160	1.930
2020	247	2.293	2.046
2022	200	2.339	2.139
2025	187	2.361	2.174

Bu 2.174 kişilik fark, isimleri belirlenmiş kayıp kişiler değildir. Gerçek köy ikamet nüfusu ile 1965 payı korunmuş olsaydı oluşacak varsayımsal nüfus arasındaki farktır. Türkiye'nin başka şehirlerinde yaşayanlar bu farkın içinde düşünülür; fakat onları tek tek saymaz.

Yurtdışındaki Bayramözülüler nasıl eklenebilir?

Dışişleri Bakanlığı, yurtdışında yaşayan 7,5 milyonu aşkın vatandaş bulunduğunu bildiriyor. Bu sayı 2025 Türkiye nüfusunun yaklaşık %8,7'sidir. Bayramözü'nün yurtdışı göçü ülke ortalamasına eşitse:

2.361 × (1 + 7.500.000 / 86.092.168) = 2.567 kişi

Yurtdışı senaryosu	Köyde ve köy dışında toplam Merdeşeli tahmini
Yurtdışı eklenmeden	2.361
Türkiye ortalaması: %8,7	2.567
Köy ortalamanın üstünde: %15	2.716
Güçlü yurtdışı göçü: %25	2.952

Bu nedenle bugün köyde, Türkiye'nin başka şehirlerinde ve yurtdışında yaşayan Merdeşelilerin toplamı için yaklaşık 2.600 kişi merkez tahminini, 2.400–3.000 kişi aralığını ise daha dürüst çalışma bandı olarak kullanıyoruz. Göç hiç yaşanmasaydı bu nüfusun tamamının köyde yaşayacağı karşı-olgusalını kuruyoruz. Köye özgü yurtdışı oranı ölçülmediği için 2.567 kesin sayı değildir.

Neden on binlerce kişi çıkmıyor?

Sezgisel olarak her eski hanenin çok sayıda çocuğu ve torunu olduğu düşünülünce sonuç çok daha büyük beklenebilir. Fakat nüfus hesabı aile ağacındaki bütün doğumları üst üste toplamaz; yalnız belirli bir tarihte hayatta olan insanları saymaya çalışır.

• 1965–2025 arasında Türkiye nüfusu yaklaşık 2,74 katına çıktı. 861 kişilik başlangıç, ülke ortalamasıyla büyüdüğünde bu yüzden 2.361 olur; on katına çıkmaz.
• Bir kuşak doğarken önceki kuşağın önemli bölümü zamanla vefat eder. Ceddin, çocukların ve torunların tamamını aynı toplamda yaşayan kişi gibi saymak sonucu yapay biçimde büyütür.
• Köy içi evliliklerde aynı yaşayan kişi birden fazla 1838 atasının torunudur. Soy kollarının toplamı alınırsa aynı kişi tekrar tekrar sayılır.
• Yurtdışında doğan sonraki kuşaklar resmî 7,5 milyon tanımına veya köyle bağ ölçütüne aynı biçimde girmeyebilir. Bu belirsizlik üst senaryoda gösterilir.

Beş bin veya on bin gibi bir sonuç ancak Bayramözü'nün doğurganlığının ve yurtdışı göç oranının ülke ortalamasının çok üzerinde olduğunu gösteren köye özgü veriyle savunulabilir. Şimdilik böyle bir sayım elimizde yoktur.

1838 kaydı ne söylüyor?

1838 erkek kaydından başlayan eski kontrol hesabı, 1844 Anadolu nüfusunu vekil alarak 1.834 kişi veriyordu. Bu değer artık ana tahmin değildir; kadın nüfusunu ve 1838 coğrafi paydasını varsaydığı için daha zayıf bir alt kontrol olarak tutulur. 1965'teki gerçek 861 kişilik köy sayımı, model için tarihî vekilden daha sağlam başlangıç noktasıdır.

Bu sayı soy ağacı sayımı değildir

“Bugün kaç torunları vardır?” sorusu ilk bakışta aynı görünse de farklıdır. Bir kişi birden fazla 1838 atasından gelebilir. Köy içindeki evlilikler nedeniyle aynı yaşayan kişi farklı ata kollarında tekrar tekrar görünür. Ayrıca köyden dışarı gidenler, dışarıdan evlenerek gelenler, savaşlar, çocuk ölümleri ve göçler her aileyi farklı etkiler.

Bu yüzden 2.400–3.000 aralığı, yaşayan torunları tek tek sayan bir sonuç değil; 1965 nüfus payı ve yurtdışı senaryolarıyla kurulmuş demografik ölçek tahminidir. Gerçek yaşayan soy nüfusunu öğrenmenin yolu, 1838 kayıtlarını 1840–41, 1845, 1904–1905 esas kütüğü ve aile belgeleriyle birleştirerek soy zincirlerini kurmaktır.

Sonuç

1965'teki köy/Türkiye nüfus payı kaybolmasaydı, bugün Türkiye'de yaşayan Merdeşelilerin karşılığı 2.361 kişi olurdu. Türkiye'nin bugünkü yurtdışı vatandaş oranını da eklediğimizde, köyde ve köy dışında yaşayan toplam Merdeşeli nüfusu için merkez senaryo 2.567 kişidir. Göç olmasaydı bu tahmini nüfusun tamamı köyde yaşıyor olabilirdi.

Bugün köyde, farklı şehirlerde ve farklı ülkelerde yaşayan toplam Merdeşeli nüfusu için merkez tahmin yaklaşık 2.600 kişidir. Göç olmasaydı bu nüfus köyde yaşıyor olabilirdi.

Bu sonuç bir iddia veya resmî nüfus tespiti değil; açık varsayımlara dayanan, yeni belgeler geldikçe güncellenebilir bir tahmindir.

Yaş dağılımını hesaba katmak ana büyüklüğü değiştirmedi; çünkü yaşlar toplam nüfusun içinde zaten vardır. Yaşlar ancak kadın nüfusu, doğumlar, ölümler ve göçlerle birlikte kesintisiz bir seri bulunduğunda ayrı bir kuşak modeli kurmaya yeter.

Kaynaklar ve yöntem

• Yerel kayıt: BOA NFS.d 3536, Kırşehir kazası müslim nüfus defteri, H.1254 / M.1838, Karye-i Merdeşe, yazma s.377–384; 114 erkek kayıt, 112 okunmuş yaş.
• TDV İslâm Ansiklopedisi — Nüfus: 1844 Anadolu nüfusu 10,7 milyon.
• TÜİK — 1927–2023 nüfus serisi: Genel Nüfus Sayımları ve ADNKS.
• TÜİK — İstatistiklerle Kadın 2025: 2025 Türkiye nüfusu 86.092.168.
• Nüfus defterlerinin kapsamı üzerine akademik çalışma: 1830'lar nüfus defterlerinin yalnız erkek nüfusu kaydetmesi.
• Vikipedi — Bayramözü, Kaman: 1965–2022 gerçek köy nüfusu; eski sayımlar için DİE/TÜİK ve YerelNet dayanakları.
• NüfusuNe — Bayramözü Köyü: TÜİK ADNKS'den derlenen 2007–2025 köy nüfusu; 2025 değeri 187.
• TOKİ — Tarımköy: Türkiye'de köyden kente göçün 1950'lerden itibaren hızlandığına ilişkin dönemlendirme.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — Uluslararası İşgücü Anlaşmaları: 30 Ekim 1961 Türkiye–Almanya İşgücü Anlaşması ve yurtdışı işçi göçü eşiği.
• Dışişleri Bakanlığı — Yurtdışında Yaşayan Türk Vatandaşları: yurtdışında yaşayan 7,5 milyonu aşkın vatandaş ve yaklaşık 6 milyonluk Batı Avrupa nüfusu.

Grafikteki 26 noktanın tamamı, Türkiye paydaları ve yeniden üretilebilir formüller araştırma dosyası ile CSV veri setinde saklanmıştır.