1845 Merdeşe hane ve ekonomi kayıtları

Kayıt özeti

Kayıt adı: Karye-i Müreddese

Tarih: H.1261 / M.1845

Birincil kaynak: BOA ML.VRD.TMT.d.798, yazma sayfaları 177–182

Arşiv katalog görüntüleri: 79–82

Bu çizelge, Lütfiye Oruç'un 2021 tarihli tam transkripsiyon tezindeki Müreddese bölümünün aynı sayfaları taşıyan arşiv görüntüleriyle karşılaştırılmasıyla hazırlandı. Kayıtların Merdeşe/Bayramözü tarihine ait olduğu değerlendirmesi yer adı ve çevre kayıtlarıyla desteklenmektedir; yeni bir kanıt ortaya çıktığında eşleştirme notu güncellenecektir.

Hane numaraları kaynakta atlamalıdır; burada yeni veya ardışık numara üretilmedi. Miktarlar hayvanlarda re's (baş), arazide dönüm, parasal tutarlarda dönemin kuruş değeridir. Bu tarihî beyanlar bugünkü tapu veya mülkiyet hakkını göstermez.

Belge sayfaları

Yazma sayfası	Katalog görüntüsü	Kayıtlar
177	79, sol yaprak	Hane 1–34; köy başlığı ve ilk altı kayıt
178	80, sağ yaprak	Hane 39–53
179	80, sol yaprak	Hane 55–76
180	81, sağ yaprak	Hane 80–92
181	81, sol yaprak	Hane 96–106
182	82, sağ yaprak	Hane 108–115 ve köy toplamı

Toplam 33 kişi kaydı vardır. Hane 34'te Kâsım oğlu İsmail'in malı, kardeşi hane 29 Kâsım oğlu Yusuf ile ortak olduğu için ayrıca yazılmamış ve Yusuf'un kaydına havale edilmiştir. Bu yüzden 32 ayrı ekonomik döküm vardır.

Hane reisleri, meslekleri ve arazileri

“Açık meslek yok” kişinin çalışmadığı anlamına gelmez; yalnız kayıt başlığında meslek yazılmadığını gösterir. Tarla sahibi olmak tek başına “çiftçi” mesleği atamak için kullanılmadı. Ticaret ve âhar vechile ifadeleri meslek değil, defterde belirtilen gelir türüdür.

Hane	Syf.	Hane reisi / kaynak ifadesi	Açık görev veya meslek	Tarla (dönüm)	Hayvanlar (adet)	Yıllık temettuat	Salyane
1	177	Muhtar-ı Evvel Ahmed	muhtar-ı evvel	120	merkep 1; öküz 5; inek 7; camuş 2; kısrak 1; keçi 20; ağnam 5	800	verilmemiş
9	177	Bekir Kethüda oğlu Halil	açık meslek yok	120	merkep 1; öküz 3; inek 7; camuş 2; keçi 5	700	206
13	177	Muhtar-ı Sânî Halil	muhtar-ı sânî	120	merkep 1; öküz 4; inek 7; camuş 2; kısrak 1; keçi 3; ağnam 10	1.500	154
25	177	Hacı Arab oğlu Hasan	açık meslek yok	120	merkep 1; öküz 6; camuş 1; kısrak 3; keçi 9; ağnam 11	1.000	234
29	177	Kâsım oğlu Yusuf	açık meslek yok	120	kara sığır inek 10; merkep 2; inek 1; camuş 2; kısrak 1; keçi 5; ağnam 19	1.000	206
34	177	Kâsım oğlu İsmail	açık meslek yok	—	kardeşi hane 29 ile ortak; ayrıca döküm yok	—	—
39	178	Deli Sipahi oğlu Halil	açık meslek yok	120	inek 4; merkep 1; öküz 4; ikinci inek satırı 2; camuş 2; kısrak 0,5; keçi 6	800	206
44	178	Kocaman(?) oğlu Hüseyin	açık meslek yok	120	merkep 2; öküz 6; inek 4; ağnam 3	700	160
46	178	Cebir oğlu Veli	açık meslek yok	180	merkep 2; inek 5; öküz 9; ikinci inek satırı 1; camuş 3; kısrak 2; keçi 26; ağnam 85	2.000	236
49	178	Çiftçi [okunamadı] oğlu Abdullah	çiftçi	—	merkep 1; inek 2; keçi 6	350 (ticaretle)	verilmemiş
51	178	Çiftçi [okunamadı] oğlu Hasan	çiftçi	60	merkep 1; öküz 3; inek 2; keçi 5	300	120
53	178	Sofî oğlu Ömer	açık meslek yok	60	merkep 1; öküz 3; inek 5; keçi 3; ağnam 2	350	120
55	179	Davud oğlu Mustafa	açık meslek yok	120	merkep 1; öküz 7; inek 2; keçi 6	700	140
59	179	Acem oğlu İsmail	açık meslek yok	120	merkep 1; öküz 5; inek 6; camuş 1; kısrak 1; keçi 11; ağnam 22; bargir 1	1.500 (âhar vechile)	206
65	179	Davud oğlu Ahmed	açık meslek yok	120	merkep 1; öküz 4; camuş 2; keçi 2	700	160
68	179	Ömer oğlu Hasan	açık meslek yok	120	merkep 1; öküz 8; inek 6; camuş 2; kısrak 2; keçi 5; ağnam 6; bargir 1	900	220
72	179	Davud oğlu Yusuf	açık meslek yok	120	merkep 2; öküz 7; inek 5; camuş 1; kısrak 1; keçi 12; ağnam 10	1.000	220
76	179	Kara Sakallı oğlu Veli	açık meslek yok	—	merkep 2; öküz 2; inek 1; keçi 10; ağnam 8	500	120
80	180	Davud oğlu Ali	açık meslek yok	60	merkep 1; öküz 2; inek 1; keçi 4	300	80
82	180	Kel Veli oğlu Halil	açık meslek yok	—	merkep 1; öküz 2; inek 4; keçi 6	350	100
84	180	Kel Veli oğlu Mehmed	açık meslek yok	60	öküz 2; inek 3; kısrak 0,5	300	100
85	180	Köse oğlu Abdullah	açık meslek yok	60	merkep 1; öküz 4; inek 10; camuş ineği 3; kısrak 1; keçi 3; ağnam 2; tay 1	800	220
88	180	Kör Oğlan oğlu Yusuf	açık meslek yok	60	merkep 1; öküz 3; inek 3; kısrak 0,5; keçi 2	400	120
92	180	Çiftçi Davud oğlu Davud	çiftçi	—	merkep 1; inek 1; keçi 3	400 (ticaretle)	50
96	181	Çiftçi Halil oğlu Nebili	çiftçi	60	merkep 3; öküz 8; inek 4; keçi 12; ağnam 12	600	200
99	181	Ahmed Koca oğlu Ömer	açık meslek yok	—	merkep 1; öküz 2; keçi 1	150 (ticaretle)	verilmemiş
101	181	Sipahi oğlu İsa	açık meslek yok	60	öküz 2; inek 3; tayın yarı hissesi; keçi 3	300	120
102	181	Sipahi oğlu Mehmed	açık meslek yok	60	merkep 1; öküz 3; inek 2	300	80
105	181	Güdük oğlu Mehmed	açık meslek yok	120	merkep 1; öküz 7; inek 7; camuş 2; kısrak 2; keçi 18; ağnam 28	2.000 (âhar vechile)	236
106	181	[okunamadı] Ahmed oğlu Mehmed	açık meslek yok	—	kara sığır inek 2	250 (ticaretle)	verilmemiş
108	182	Veli Beğ oğlu İsmail	açık meslek yok	120	merkep 1; öküz 6; inek 4	700	120
111	182	Abdullah oğlu İbrahim	açık meslek yok	60	merkep 1; öküz 3; inek 2	300	80
115	182	[baba adı eksik] Hacı Ömer	açık meslek yok	60	merkep 1; öküz 2; inek 2; keçi 8	350	verilmemiş

Eşkâl kayıtları

Hane	Fiziksel tarif	Hane	Fiziksel tarif
1	orta boylu, kara sakallı	9	uzun boylu, sarı sakallı
13	orta boylu, ak sakallı	25	orta boylu, sarı sakallı
29	orta boylu, ak sakallı	34	orta boylu, kır sakallı
39	orta boylu, kır sakallı	44	orta boylu, ter bıyıklı
46	orta boylu, ak sakallı	49	orta boylu, kır sakallı
51	orta boylu, kara sakallı	53	orta boylu, kara sakallı
55	orta boylu, kara sakallı	59	uzun boylu, kır sakallı
65	orta boylu, sarı sakallı	68	orta boylu, kır sakallı
72	orta boylu, kara sakallı	76	orta boylu, kara sakallı
80	orta boylu, kara sakallı	82	orta boylu, kır sakallı
84	orta boylu, kara sakallı	85	orta boylu, kara sakallı
88	orta boylu, kara sakallı	92	orta boylu, kır sakallı
96	orta boylu, ter bıyıklı	99	orta boylu, şâbb-ı emred
101	kısa boylu, kara sakallı	102	orta boylu, kır sakallı
105	orta boylu, kır sakallı	106	orta boylu, ter bıyıklı
108	orta boylu, ak sakallı	111	uzun boylu, kır sakallı
115	orta boylu, kır sakallı

Şâbb-ı emred, sakalı henüz çıkmamış genç erkek tarifidir; meslek veya lakap olarak değerlendirilmedi.

Hane kıymet toplamları

Hane	Emlâk	Hayvanât	Temettuat	Genel toplam
1	240	2.205	800	3.245
9	240	1.420	700	2.360
13	240	1.900	1.500	3.640
25	240	2.405	1.000	3.645
29	240	2.275	1.000	3.515
34	—	—	—	hane 29'a havale
39	240	1.810	800	2.810
44	240	1.015	700	1.755
46	360	5.235	2.000	7.595
49	0	320	350	670
51	120	570	300	990
53	120	790	350	1.260
55	240	1.010	700	1.950
59	240	2.580	1.500	4.320
65	240	1.170	700	2.110
68	240	2.760	900	3.900
72	240	2.020	1.000	3.260
76	120	770	500	1.390
80	120	390	300	810
82	120	640	350	1.110
84	120	480	300	900
85	120	2.110	800	3.030
88	120	670	400	1.190
92	0	190	400	590
96	120	1.720	600	2.440
99	0	220	150	370
101	120	500	300	920
102	120	470	300	890
105	240	3.100	2.000	5.340
106	0	140	250	390
108	240	880	700	1.820
111	120	470	300	890
115	120	540	350	1.010

Meslek ve gelir özeti

• İdari görev: hane 1 muhtar-ı evvel, hane 13 muhtar-ı sânî.
• Kaynakta açıkça “çiftçi” yazılanlar: hane 49, 51, 92 ve 96.
• “Ticaretle bir senede temettuatı” yazılanlar: hane 49, 92, 99 ve 106.
• “Âhar vechile temettuatı” yazılanlar: hane 59 ve 105.
• Sipahi oğlu, Sofî oğlu, Hacı Arab oğlu gibi ifadeler hane reisinin kendi mesleği sayılmadı; kaynakta baba/sülale/lakap bağlantısı olarak korundu.

Hesaplama ve okuma notları

1. Hane 46: İki merkep ve 120 kuruş kıymet satırı vardır; hayvan toplamı 5.235 kuruştur.
2. Hane 53: Genel toplam 120 + 790 + 350 = 1.260 kuruştur.
3. Hane 85: Hayvan satırları toplamı 2.110 kuruştur.
4. Hane 115: Sekiz keçinin kıymeti 160 kuruştur; hane hayvan toplamı da bu değeri verir.
5. Hane 39 ve 46: İki ayrı hayvan kalemi, Osmanlıca başlıklar kesin ayrıştırılamadığı için ayrı tutuldu.
6. Hane 76 ve 82: Tarla satırı görünmediği hâlde 120 kuruş emlâk alt toplamı var. Tutar üzerinden arazi miktarı üretilmedi.
7. Hane 44'ün Kocaman(?) okuması ile hane 49, 51 ve 106'daki eksik sıfat/patronimler çözülmüş sayılmadı.

Köy toplamları

Tezin bölüm sonu toplamları şöyledir:

Kalem	Kıymet (kuruş)
Tekâlif / salyane	4.314
Emlâk	5.280
Hayvanât	42.775
Temettuat	22.300

Oruç–Yardım makalesinin toplulaştırılmış tablosu Müreddese için 2.520 dönüm tarla, 181 keçi ve 220 ağnam verir. Bu değerler karşılaştırma kontrolüdür; belirsiz bir hane satırına zorla dağıtılmadı.

Yayın ve eşleştirme sınırı

• Bu kayıtlar 1845 tarihli tarihî beyanlardır; bugünkü tapu, miras veya mülkiyet hakkı göstermez.
• 1838 ve 1840–1841 nüfus defterlerindeki aynı adlar otomatik biçimde bu kişilere bağlanmaz. Ad, baba/lakap, yaş ve hane komşuluğu birlikte doğrulanmalıdır.
• Belirsiz okuma modern soyadıyla tamamlanmadı.
• Ham arşiv görüntüleri kullanım koşulları doğrulanmadan burada çoğaltılmadı; kalıcı künye ve denetlenmiş transkripsiyon yayımlandı.

Kaynaklar

1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, BOA ML.VRD.TMT.d.798, H.1261/M.1845, s.177–182, katalog görüntüleri 79–82. Devlet Arşivleri katalog araması
2. Lütfiye Oruç, 798 Numaralı Temettuat Defterine Göre Kırşehir Mahalle ve Köylerinin Müslüman Ahalisi (Transkripsiyon ve Değerlendirme), Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2021, s.361–371, YÖK Tez No 681126. Tez PDF
3. Lütfiye Oruç ve Gülser Yardım, “798 Numaralı Temettuat Defterine Göre Kırşehir'in Mahalle ve Köylerinin Sosyo-Ekonomik Yapısı”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 10/1 (2023), s.34–70. Makale kaydı