Kesinleşen tarihî olay
20 Ekim 1952 gecesi yanan yer Kırşehir merkez nüfus müdürlüğü değil, Kaman Adalet Dairesi binasıdır. Ulus gazetesinin 21 Ekim 1952 tarihli üçüncü sayfasındaki habere göre binadaki adliye evrakı yanmış, Nüfus Dairesine ait defterlerin ise yalnız çok az bir kısmı kurtarılabilmiştir.
Yangının ve ağır belge kaybının kendisi doğrulanmıştır. Haberde ilk incelemeye dayanan ateş veya yağlı paçavra ve kasıt ihtimali de anlatılır; soruşturma tamamlanmadığı için yangının çıkış sebebi kesin bilgi olarak sunulamaz.
Bu, bütün kayıtların sonsuza kadar kaybolduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Yerel nüfus kütükleri ağır zarar görmüş olsa da askerlik şubesi, mahkeme, evlenme, okul, pasaport ve başka resmî kurumlarda üretilmiş dayanaklar ayrı yerde kalmış olabilir. Nüfus kütüklerinin yenilenmesi mevzuatı, yangında kaybolan kayıtların köy kayıtları, eski nüfus cüzdanları, evlenme belgeleri, askerlik belgeleri, okul kayıtları, mahkeme kararları ve diğer resmî evrakla yeniden kurulmasını öngörür.
Kaman Nüfus Müdürlüğünün yazısının aktarıldığı bir Yargıtay kararına göre ilçede Bakanlar Kurulu izniyle 1978–1983 arasında yersel yazım yapılmıştır. Yazımdan önce ölmüş kişiler adına yeni nüfus satırı açılmamış olabilir. Böyle bir ata, bugün yalnız yaşayan çocuğunun baba veya ana adı alanında görünebilir.
NVİ tarihçesinde nüfus kütüklerinin iki örnek tutulmasına ilişkin ülke çapındaki sistem 1974 sonrasına aittir. Bu yüzden 1952 yangını sırasında İstanbul veya Ankara'da her Kaman cildinin eksiksiz bir kopyası bulunduğu varsayılamaz. Kurtarılan ciltlerin listesi ve merkezdeki dayanaklar dosya bazında sorulmalıdır.
Köy kayıtları için açık araştırma soruları
Yangının köy kayıtlarına etkisini belirlemek için Kaman Nüfus Müdürlüğü veya NVİ merkez arşivinden şu kurumsal bilgiler istenmelidir:
- 1952 yangınında kurtarılan ciltlerin envanteri,
- 1978–1983 yersel yazımının Bakanlar Kurulu kararı,
- Bayramözü/Merdeşe için yersel yazımın hangi belge türlerine dayandığı,
- köye ait 1904–1905 Esas Kütüğü, Atik Kütük ve Sicill-i Vukuat kayıtlarının merkez arşivindeki genel mevcudiyeti.
Bayramözü'nden savaşa gidenlerin ilk aday listesi
Eski Bayramözü köy sitesinin 2006–2007 arşivi, Muzaffer Özcan ve Kadir Özcan'a dayanarak 12 ad verir:
| Ad | Eski sitedeki lakap/açıklama |
|---|---|
| Battal Özcan | Kavlak |
| Alim (Alik) Arıkan | — |
| Veli Bulanık | — |
| Abdurrahman Aksoy | Nafika'nın kardeşi |
| Hafir Güzel | — |
| Eyüp Erdoğan | İyip Çavuş |
| Halil Ünal | Kenanın |
| Sıddık Arıkan | — |
| Mehmet Eraksoy | Tekişin |
| Osman Doğan | Cılızın Osman |
| Ömer Arıkan | Memişoğlu |
| Zihni Arıkan | Memişoğlu |
Yerel metin Ömer ve Zihni Arıkan'ı savaştan dönmeyen/şehit olanlar diye ayrıca işaretler. Ancak “1. Dünya ve Çanakkale” ile “Rıza Bey'in çetesi” aynı başlık altında verildiğinden, listedeki herkesin Çanakkale Cephesi'nde bulunduğu henüz kanıtlanmış değildir. Liste resmî araştırma için aday kümesidir.
İsimlere askerlik arşivinden ulaşabilir miyiz?
Evet. İki ayrı yol vardır:
Şehitler
MSB Şehit Bilgi Kapısı 1853–1928 savaş şehitlerini; Çanakkale Şehidimi Bul ise Çanakkale kayıtlarını taratır. İlk adaylar Ömer ve Zihni Arıkan'dır. Aramalarda Bayramözü ile eski adı Merdeşe, Kaman, baba adı ve Memişoğlu lakabı birlikte denenmelidir.
Bu listeler yalnız şehitleri gösterir. Bir adın çıkmaması, kişinin askere gitmediğini göstermez.
Savaştan dönenler ve bütün askerlik safahatı
MSB Askerlik Kayıtları Araştırması, 1910 ve daha yaşlı doğumluların arşivde bulunan askerlik belgelerini kanuni yakınlarına verir. Başvuruda ad, baba adı, lakap, yaklaşık doğum tarihi, Kırşehir/Kaman ve köyün eski adı Merdeşe yazılmalıdır.
Nüfus kayıt örneği yangın sebebiyle temin edilemiyorsa MSB'nin kendi dilekçe açıklaması, bu bilgileri içeren mahkeme Nüfus Tespit İlamını kabul eder. Milis, gönüllü veya Kuvayı Milliye/Rıza Bey grubu için Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Ankara ve TBMM Arşivi; esir kayıtları için Türk Kızılay Arşivi ayrıca araştırılır.
Doğrulama kuralı
Bir kişi yalnız aynı adı taşıdığı için aile ağacına asker veya şehit olarak eklenmez. Ad+baba adı, Merdeşe/Bayramözü+Kaman, lakap, yaklaşık doğum ve birlik/cephe bilgilerinden en az üçü uyuşmalıdır. Yerel anlatı ile resmî askerlik belgesi ayrı kaynak olarak saklanır.
Yayımlanmış yorumlar
Yorumlar yükleniyor…