Merdeşe'nin 1838 nüfusunu kuruyoruz — kopuk halkaları siz kapatabilirsiniz

Ne yapmaya çalışıyoruz

Köyün 1838 tarihli nüfus defterini (BOA NFS.d 3536) kayıt kayıt okuyoruz. Amaç tek tek isimler değil: Merdeşe'nin o günkü nüfusunu bütün olarak kurmak, sonra o nüfustan bugüne uzanan bağları bulmak.

Merdeşe bölümü 114 kayıt (115 hâne, yazma s.377–384) ve tamamı okundu. Adı çıkarılabilen 108 kişi kaynak grubuna eklendi; doğum yılları 1758 ile 1837 arasına yayılıyor.

Kopuk halkalar — ve neden böyle bırakıyoruz

Kişiler arasındaki baba bağı yalnız açıkça okunabildiği yerde kuruldu. Sebebi şu: bağı yalnız defterin kendi dili kurabilir. Defter “oğlu”, “hafîdi”, “karındaşı” diyorsa bağlarız; demiyorsa bağlamayız.

Örneğin hâne 53'teki Veli (3 yaşında) büyük olasılıkla bir önceki hânedeki Ahmed'in oğludur — ama defter bunu yazmıyor. Bu yüzden Veli'nin kartı tek başına duruyor. Tahminle bağlamak, olmayan bir ata üretmek olurdu.

Her kopuk kişi bir sülale kökü olabilir. Bugünkü Bulanıklar, Güzeller, Fazıllar, Hafirler… hepsinin başı bu listede duruyor olabilir. Biz henüz hangisinin hangisi olduğunu bilmiyoruz.

Bu yüzden her kartta şu not var: “Günümüzle bağlantısı kurulmadı.” Bu bir eksiklik değil, dürüstlük. Bağ kurulduğunda not kalkacak.

Elimizdeki 108 kişi

Kartlar burada: Merdeşe 1838 — Defter Hâneleri

İki hânede zincir kurulabildi:

Halil (1783, hâne 14)          Ahmed (hâne 21)
 └─ İbrahim (1813, hâne 15)     ├─ Kenan  (1829, hâne 22)
     ├─ Mahmud (1823)           └─ İsmail (1833, hâne 24)
     ├─ Derviş (1826)
     └─ Bekir  (1836)

Kesin bağı kurulamayan kişiler ayrı duruyor. Adı okunamayan 6 kayıt için kart açılmadı; hücre işaretleri yerel araştırma çizelgesinde [okunamadı] olarak korunuyor.

Sizden istediğimiz — bağlantıyı siz kurabilirsiniz

Bugün köyde anlatılan sülale hikâyeleri, bu defterin bıraktığı boşluğu doldurabilir. Şunlardan biri bile işe yarar:

• “Bizim sülalenin en eskisi ... idi” — bir ad ve yaklaşık dönem.
• Dedelerinizin adları zinciri — baba, dede, dedenin babası…
• Sülalenizin eski adı / lakabı — bugünkü soyadından önce ne denirdi?
• Kâğıttaki ad ile köydeki ad farkı — örneğin köyde Hafir, nüfusta Çakır.
• Mezar taşı, aile belgesi, eski nüfus cüzdanı — üzerindeki adlar ve yıllar.

Yukarıdaki listede tanıdık bir ad görürseniz, kartın altına yazın: “Bu bizim sülaleden olabilir, çünkü…”

Neden bu kadar önemli

20 Ekim 1952'de Kaman Adalet Dairesi yandı ve Nüfus Dairesi'ne ait defterlerin ancak çok azı kurtarılabildi. Yani köyün yerel nüfus kayıtlarının bir bölümü artık yok. Elimizdeki 1838, 1840–41 ve 1844 defterleri İstanbul'da, Osmanlı Arşivi'nde durduğu için sağlam kaldı.

Bugün hatırlanan bir dede adı, yanmış bir kütüğün yerini tutabilir.

Kurallarımız

• Tahminle bağ kurmayız. Ad benzerliği bağ değildir; kuşak hesabı tutmalıdır.
• Kaynaksız isim yazmayız. Okunamayan [okunamadı] kalır.
• Gelen bilgi kontrol edildikten sonra yayımlanır; kaynağıyla birlikte saklanır.
• Yaşayan kişiler açık soyağacında yer almaz.

Kaynak

BOA NFS.d 3536, Kırşehir kazası müslim nüfus defteri, H-11-04-1254 (M.1838), Karye-i Merdeşe, yazma s.377–384, 114 kayıt, 115 hâne. Filigransız yüksek çözünürlüklü nüsha, Devlet Arşivleri e-Satış'tan alındı (Ağustos 2026).

Okuma durumu, şüpheli alanlar ve okunamayan 6 hücre yerel araştırma çizelgesinde saklanmaktadır.